Kontroversi konsert The Weeknd di Kuala Lumpur membuka perdebatan mengenai kebebasan ekspresi seni, batas keagamaan dan tanggungjawab pihak berkuasa dalam menilai persembahan antarabangsa. Namun, adakah sesuatu simbol yang menyerupai pemujaan semestinya membawa maksud penyembahan sebenar?
Sebuah arca robot wanita gergasi berwarna keemasan, sekumpulan penari berjubah merah dan persembahan muzik yang dipenuhi kesan visual. Apa yang disajikan sebagai sebahagian daripada pertunjukan hiburan antarabangsa akhirnya mencetuskan kontroversi apabila elemen pentas berkenaan dikaitkan dengan dakwaan ritual pemujaan.
Konsert penyanyi Kanada, The Weeknd, menerusi jelajah After Hours Til Dawn Tour di Stadium Nasional Bukit Jalil pada 4 dan 5 November lalu bukan sahaja menjadi perhatian peminat muzik, malah mengundang perdebatan mengenai batas kebebasan berkarya dalam masyarakat yang mempunyai pegangan agama dan nilai budaya tersendiri.
Persoalannya, apabila sesuatu persembahan menggunakan gambaran yang menyerupai ritual keagamaan, adakah ia secara automatik menjadi ancaman terhadap akidah? Atau wujud perbezaan antara simbolisme dalam karya seni dengan amalan pemujaan sebenar?
APABILA SIMBOL SENI MENJADI PERTIKAIAN
Kontroversi tersebut tertumpu kepada arca robot wanita setinggi kira-kira 12 meter serta koreografi penari berjubah merah yang didakwa sesetengah pihak menyerupai upacara pemujaan.
Bagaimanapun, penelitian terhadap sejarah persembahan The Weeknd menunjukkan arca berkenaan bukan sesuatu yang baharu atau direka khusus untuk konsert di Malaysia.
Arca yang dikenali sebagai Sexy Robot itu merupakan karya artis Jepun, Hajime Sorayama, yang mula diperkenalkan dalam jelajah penyanyi berkenaan pada 2023 sebelum berkembang menjadi salah satu elemen utama identiti visual persembahannya.
Lebih menarik, pereka pentas antarabangsa Alexander Wessely dalam wawancara bersama majalah Wallpaper pada Ogos 2026 menjelaskan bahawa konsep persembahan tersebut menggambarkan sebuah tamadun fiksyen yang mengangkat mesin sebagai objek pemujaan.
Dalam naratif itu, unsur pengagungan, keruntuhan dan kehilangan kuasa digunakan untuk menggambarkan perjalanan seorang manusia yang akhirnya kembali kepada sifat kemanusiaannya.
Penjelasan tersebut menunjukkan bahawa tema pemujaan memang wujud dalam bahasa visual persembahan berkenaan. Namun, penggambaran pemujaan dalam sebuah cerita fiksyen tidak dengan sendirinya membuktikan bahawa ritual penyembahan sebenar telah dilakukan.
Di sinilah timbul perbezaan antara maksud yang ingin disampaikan oleh pencipta karya dengan tafsiran masyarakat yang menyaksikannya.
AKIDAH BUKAN SEKADAR PERSOALAN PERSEPSI
Dari perspektif Islam, kebimbangan terhadap unsur pemujaan tidak boleh dipandang ringan kerana akidah merupakan asas keimanan yang menentukan hubungan manusia dengan Allah SWT.
Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menerusi Tinta Mufti Bil. 157/2026 bertarikh 9 November menegaskan bahawa kebebasan berkarya tidak boleh dijadikan alasan untuk mengetepikan prinsip akidah, syariah dan nilai Islam.
Kenyataan itu turut mengingatkan umat Islam supaya berwaspada terhadap kandungan hiburan yang berpotensi menimbulkan kekeliruan mengenai kepercayaan dan amalan keagamaan.
Bagaimanapun, persoalan yang memerlukan penelitian ialah sejauh mana sesuatu persembahan boleh dianggap sebagai penggambaran artistik, dan pada tahap manakah ia berubah menjadi perlakuan keagamaan sebenar.
Mufti Pulau Pinang, Prof. Madya Datuk Dr. Mohd Sukki Othman, memberikan penjelasan penting apabila membezakan individu yang sekadar menghadiri persembahan dengan mereka yang secara sedar menyertai atau mengiktiraf ritual pemujaan.
Menurut beliau, seseorang tidak boleh terus dianggap melakukan syirik hanya kerana menghadiri konsert yang didakwa mengandungi unsur berkenaan.
Penilaian perlu mengambil kira pengetahuan, niat, kepercayaan dan bentuk penglibatan seseorang. Beliau turut mengingatkan umat Islam supaya bermuhasabah dan menjaga batas agama ketika memilih hiburan.
Penjelasan ini memperlihatkan bahawa persoalan akidah memerlukan penelitian lebih mendalam daripada sekadar melihat imej atau simbol yang dipaparkan.
SEJAUH MANA SENI BOLEH BEBAS?
Dari sudut kebebasan berkarya, seni persembahan sering menggunakan simbol, kostum, imaginasi dan jalan cerita yang mempunyai pelbagai tafsiran.
Sesuatu karya boleh menggambarkan kejahatan tanpa menggalakkan kejahatan, sebagaimana sesebuah filem boleh memaparkan amalan khurafat tanpa semestinya mengajak penonton mempercayainya.
Atas pertimbangan itu, Ketua Pemuda DAP, Woo Kah Leong, berpandangan arca pentas, kostum dan persembahan teater tidak sewajarnya terus ditafsirkan sebagai ritual pemujaan atau dikaitkan dengan ajaran sesat.
Beliau turut mengingatkan bahawa tindakan terhadap persembahan seni perlu berasaskan bukti, bukannya semata-mata dakwaan atau tafsiran terhadap sesuatu simbol.
Namun, kebebasan berkarya juga membawa tanggungjawab.
Apabila persembahan antarabangsa dibawa ke negara yang mempunyai kepelbagaian agama dan budaya seperti Malaysia, penganjur perlu memahami bahawa sesuatu simbol mungkin diterima secara berbeza oleh masyarakat tempatan.
Kebebasan seni dan penghormatan terhadap agama tidak semestinya saling menafikan. Kedua-duanya memerlukan ruang dialog yang berasaskan kefahaman, bukannya prasangka.
SIAPA SEBENARNYA MENENTUKAN BATAS?
Kontroversi The Weeknd turut menimbulkan persoalan mengenai keberkesanan proses kelulusan dan pemantauan persembahan artis antarabangsa.
Garis Panduan PUSPAL versi 6.0 yang berkuat kuasa pada 1 Mei 2025 menyediakan kerangka bagi urusan persembahan artis luar negara di Malaysia.
Pada 9 November, Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Hal Ehwal Agama), Datuk Dr. Zulkifli Hasan, memaklumkan bahawa JAKIM sedang bekerjasama dengan PUSPAL untuk mengesahkan dakwaan serta meneliti pematuhan syarat persembahan konsert berkenaan.
Beliau menegaskan bahawa tindakan berdasarkan undang-undang dan fakta yang sahih akan diambil sekiranya terdapat pelanggaran.
Bagaimanapun, persoalan lebih besar ialah bagaimana kandungan sesuatu persembahan sepatutnya dinilai sebelum kelulusan diberikan.
Adakah penilaian perlu berdasarkan penampilan visual semata-mata, atau turut mengambil kira jalan cerita, maksud pencipta dan keseluruhan konteks persembahan?
Setakat 11 November 2026, belum ditemukan keputusan rasmi yang mengesahkan bahawa konsert tersebut terbukti mengandungi ritual pemujaan sebenar atau melanggar syarat penganjuran.
Justeru, adalah penting untuk membezakan antara kebimbangan yang dibangkitkan masyarakat dengan kesalahan yang telah dibuktikan melalui penelitian pihak berkuasa.
MEMAHAMI SENI TANPA MENGABAIKAN AGAMA
Kontroversi The Weeknd akhirnya membawa masyarakat kepada persoalan yang jauh lebih besar daripada sebuah konsert.
Dalam dunia hiburan yang semakin dipengaruhi imaginasi, teknologi dan budaya antarabangsa, simbol yang digunakan oleh seseorang pengkarya mungkin membawa maksud berbeza apabila dipersembahkan kepada masyarakat berlainan latar belakang.
Pada masa yang sama, tuntutan memelihara akidah dan menghormati sensitiviti agama tetap mempunyai kepentingan yang tidak boleh diketepikan atas nama kebebasan berkarya.
Cabaran sebenar bukan sekadar menentukan siapa yang betul atau salah, tetapi bagaimana sesuatu karya dapat dinilai secara adil berdasarkan konteks, bukti dan prinsip yang jelas.
Seni memerlukan ruang untuk difahami, manakala agama menuntut penghormatan terhadap batas kepercayaan.
Dalam masyarakat yang semakin terbuka kepada budaya dunia, mampukah kita mempertahankan prinsip agama tanpa menutup ruang untuk memahami bahasa seni yang berbeza?
Mungkin di situlah letaknya cabaran sebenar dalam mencari keseimbangan antara seni dan akidah.
